Ouderschap

Gezinnen komen in veel vormen. In regenbooggezinnen zijn één of meer gezinsleden LHBTI+. Wat deze gezinnen delen met alle andere gezinnen, is zorg voor elkaar, liefde en de wens om een veilige plek te zijn voor kinderen. Hoe een gezin eruitziet, zegt niets over hoeveel warmte en geborgenheid er is.

Regenbooggezinnen komen op veel manieren tot stand. Denk aan:

• Twee moeders of twee vaders
• Trans- en non-binaire ouders
• Co-ouderschap of meerouderschap
• Donor-, adoptie- of pleegzorggezinnen
• Eén ouder die LHBTI+ is
• Gezinnen die groeien uit eerdere relaties

Er bestaat natuurlijk geen “juiste” manier om een gezin te vormen. Wat telt, is liefde, veiligheid en zorg.

Waar regenbooggezinnen tegenaan kunnen lopen

In het dagelijks leven is het helaas niet altijd vanzelfsprekend dat regenbooggezinnen zich gezien en begrepen voelen. LHBTI+ ouders en kinderen kunnen te maken krijgen met onhandige opmerkingen, regels die niet goed aansluiten of discriminatie. Ook gesprekken over vruchtbaarheid, donorschap of familie kunnen lastig zijn, vooral als er weinig kennis of begrip is.

Meer dan Gewenst is de grootste Nederlandse vereniging voor LHBTI+ wensouders en regenbooggezinnen. Ze bieden informatie, ondersteuning en ontmoeting aan iedereen die een gezin wil vormen of al deel uitmaakt van een regenbooggezin.

Voor (toekomstige) LHBTI+ ouders

Of je nu een kinderwens hebt, al een gezin vormt of nog aan het oriënteren bent: er zijn verschillende wegen naar ouderschap. Elke route heeft eigen stappen, regels en gevoeligheden.

Kinderwens & fertiliteit

LHBTI+ wensouders hebben verschillende mogelijkheden om een gezin te vormen. Zij kunnen bijvoorbeeld kiezen voor een donorconceptie, met een bekende of onbekende donor. Dit kan via IUI of IVF in een kliniek. De mogelijkheden en wachttijden verschillen per regio, wat soms invloed heeft op de keuze.

Een andere optie is draagmoederschap. In Nederland mag dit alleen onder strikte voorwaarden en zonder betaling. Een goede juridische voorbereiding is hierbij heel belangrijk, bijvoorbeeld afspraken over het ouderschap, de geboorteaangifte en de erkenning van het kind.

Ook adoptie en pleegzorg zijn mogelijkheden. Pleegzorg staat open voor alle soorten gezinnen. Adoptie is lastiger geworden, omdat de regels de afgelopen jaren zijn veranderd.

Voor trans wensouders zijn er extra aandachtspunten. Het is mogelijk om eicellen of zaadcellen in te vriezen vóór of tijdens een transitie. De manier waarop mensen worden behandeld binnen de fertiliteitszorg verschilt. Respectvol en inclusief taalgebruik maakt hierbij een groot verschil.

Veel wetten sluiten nog niet goed aan bij de praktijk van regenbooggezinnen. Dat kan zorgen voor vragen, bijvoorbeeld over ouderschap, gezag of de rol van een donor. Ook onduidelijke termen in regels en formulieren kunnen verwarring geven. Bij twijfel is het belangrijk om mensen op tijd door te verwijzen naar organisaties met kennis en ervaring.

Naast deze praktische kant is er ook een emotionele kant. LHBTI+ wensouders kunnen onzekerheid of stress ervaren, bijvoorbeeld door onbegrip uit hun omgeving of doordat zij steeds hun situatie moeten uitleggen. Soms speelt ook verdriet rond vruchtbaarheid of ingewikkelde procedures. Het helpt om te weten: je staat hier niet alleen in. Er zijn organisaties en steungroepen die steun bieden.

Voor ouders van een LHBTI+ kind kan een coming-out veel gevoelens oproepen. Wat je ook voelt, het belangrijkste is dat je kind zich welkom en geliefd weet. Luisteren zonder oordeel, vragen wat je kind nodig heeft en ruimte geven aan diens verhaal helpt daarbij. Steun van ouders zorgt ervoor dat kinderen sterker in hun schoenen staan en minder last hebben van stress.

Voor kinderen van LHBTI+ ouders

Opgroeien in een regenbooggezin is voor veel kinderen heel normaal. Ze groeien vaak op in een open en liefdevolle omgeving. Toch reageert de buitenwereld niet altijd even handig. Kinderen kunnen vragen krijgen over wie hun “echte” vader of moeder is, of te maken krijgen met nieuwsgierige vragen op school. Ook onbegrip van familieleden komt voor. Daarnaast zien kinderen zichzelf niet altijd terug in schoolboeken of in de media, wat kan zorgen voor een gevoel van onzichtbaarheid.

Wat helpt voor kinderen en jongeren:

• Een veilige school waar alle gezinsvormen worden erkend
• Rolmodellen en verhalen over andere regenbooggezinnen
• Plekken waar je anderen kunt ontmoeten die hetzelfde meemaken
• Een thuis waar openheid vanzelfsprekend is

Voor professionals in zorg, onderwijs en hulpverlening

Zorgverleners, leerkrachten en maatschappelijk werkers spelen een grote rol in hoe veilig LHBTI+ gezinnen zich voelen.

Handvatten voor inclusieve bejegening

• Vraag open: “Wie horen bij jullie gezin?”
• Gebruik iemands gekozen naam en voornaamwoorden
• Wees voorzichtig met termen als “vader/moeder” als dat niet passend is
• Zorg dat formulieren inclusief zijn (ouder 1 / ouder 2 / verzorger)
• Besef dat LHBTI+ ouders soms negatieve zorgervaringen hebben gehad
• Verdiep je in juridische termen rond erkenning en gezag

Voor professionals rond fertiliteit, zwangerschap en geboortezorg

• Zorg dat wachtruimtes en intakeformulieren inclusief zijn
• Gebruik inclusieve taal (bijv. “zwangere persoon” waar passend)
• Vraag expliciet naar wensen rond privacy, bejegening en informatie
• Wees alert op heteronormatieve aannames
• Volg richtlijnen van FIOM en Meer dan Gewenst

Discriminatie en minderheidsstress

Regenbooggezinnen krijgen soms te maken met onhandige of afwijzende opmerkingen. Ook kunnen er problemen ontstaan bij inschrijvingen of formulieren die niet goed aansluiten op hun gezinssituatie. Op school of in de zorg is er niet altijd begrip, en sommige kinderen worden buitengesloten of gepest. Daarnaast is er nog steeds sprake van juridische ongelijkheid.

Deze ervaringen kunnen zorgen voor minderheidsstress. Dat is langdurige spanning, doordat je steeds alert moet zijn op mogelijk oordeel van anderen. Niemand zou zijn of haar gezinsvorm hoeven te verdedigen. Steun, erkenning en zichtbaarheid helpen om deze stress te verminderen.

Bij discriminatie kun je terecht bij:

• Discriminatie.nl
• Politie – Roze in Blauw
• Veilig Thuis (0800-2000) – bij onveiligheid of geweld
• 113 (0800-0113) – bij gedachten aan zelfdoding

Hier kun je terecht

Voor wensouders & regenboog ouders

• Meer dan Gewenst – vereniging voor regenboog ouders en wensouders
• FIOM.nl – informatie over donorconceptie, draagmoederschap, afstamming
• Donorkind.nl – voor donorkinderen en ouders
• Bam-mam.nl - voor vrouwen die bewust voor het alleenstaand ouderschap kiezen

Voor professionals

• FIOM – richtlijnen en trainingen rond donor en draagmoederschap
• Movisie – diversiteit in opvoeding en ouderschap
• Handreiking: Regenboogouderschap (Movisie)

Gezin is daar waar liefde, zorg en veiligheid samenkomen — ongeacht hoe dat gezin eruitziet.

Of je nu LHBTI+ ouder bent, een kind hebt dat LHBTI+ is, zelf opgroeit in een regenbooggezin, of werkt met gezinnen: jouw steun en openheid maken het verschil. Samen bouwen we aan een samenleving waarin álle gezinnen gezien, beschermd en gewaardeerd worden.