Lhbti+ sensitieve zorg

Zorg is voor iedereen belangrijk, maar voelt niet altijd veilig of passend. Voor veel LHBTI+ personen en hun naasten kan het zoeken naar goede zorg vragen of onzekerheid geven. Op deze pagina vind je basisinformatie, tips voor betrokkenen en verwijzingen naar zorg en steun.

Waarom is aandacht voor LHBTI+ in de zorg nodig?

Als LHBTI+ persoon kun je in de zorg te maken krijgen met onwetendheid, vooroordelen of zelfs discriminatie. Soms merk je dat heel duidelijk, bijvoorbeeld door kwetsende opmerkingen. Maar het kan ook subtiel zijn: klachten die niet serieus worden genomen of aannames die gedaan worden over je identiteit, hoe je lichaam er uitziet of relaties.

Zulke ervaringen kunnen zwaar wegen, zorgen voor extra stress en het moeilijker maken om hulp te vragen. Jij hebt recht op veilige, respectvolle en passende zorg. Daarom is het van belang dat zorgverleners en organisaties kennis en sensitiviteit ontwikkelen.

Wat zijn je rechten in de zorg?

  • Je hebt recht op veilige en gelijke zorg, vrij van discriminatie.
  • Alles wat je bespreekt met een hulpverlener is vertrouwelijk. Vanaf je 16e mogen ouders zonder jouw toestemming niet op de hoogte worden gesteld van gesprekken met zorgverleners.
  • Een zorgverlener mag informatie alleen delen als er sprake is van gevaar voor jou of iemand anders.
  • Heb je een klacht? Volg deze stappen:
    1. Spreek het aan bij je behandelaar of instelling.
    2. Neem contact op met de klachtenfunctionaris.
    3. Dien je klacht in bij een geschilleninstantie of bij Discriminatie.nl.

Medische zorg en seksuele gezondheid

  • Je seksuele oriëntatie of genderidentiteit zegt niets over je lichamelijke gezondheid, maar kan wél relevant zijn bij bijvoorbeeld anticonceptie, soa-tests, hormoonbehandelingen of preventie.
  • Voor soa-onderzoek, PrEP/PEP en seksuele gezondheid kun je terecht bij de GGD. Vraag of er een gespecialiseerde poli of medewerker is die ervaring heeft met LHBTI+ zorg.
  • Bij acute situaties na seksueel geweld is er het Centrum Seksueel Geweld (24/7 bereikbaar).
  • Wil je een roze-vriendelijke zorgverlener? Kijk op Rozeinwit.nl of ZorgkaartNederland.

Geestelijke gezondheid

LHBTI+ personen hebben vaker last van stress of psychische klachten, bijvoorbeeld door minderheidsstress of discriminatie. In Noord-Holland Noord kun je voor steun terecht bij GGZ Noord-Holland Noord en GGD Hollands Noorden. Heb je gedachten aan zelfdoding, dan kun je 24 uur per dag anoniem bellen of chatten met 113 Zelfmoordpreventie via 0800-0113. Jongeren kunnen daarnaast ook contact opnemen met de Kindertelefoon, en bij zorgen thuis kun je terecht bij Veilig Thuis.

Genderzorg

Voor transgender personen kan zorg extra vragen oproepen. In Nederland zijn er gespecialiseerde genderteams, waaronder:

Aanmelden verloopt altijd via de huisarts. Houd rekening met lange wachtlijsten van soms meerdere jaren. De Transgenderwegwijzer.nl helpt bij de zoektocht naar genderteams, psychologische zorg, logopedie, ontharing en zelfhulpgroepen.

Wachtlijst overbruggen – tips

  • Vraag je huisarts of praktijkondersteuner (POH) om begeleiding.
  • Zoek steun bij een psycholoog of maatschappelijk werk.
  • Gebruik de Transgenderwegwijzer.nl om zorgverleners en steunpunten in jouw regio te vinden.
  • Sluit je aan bij zelfhulpgroepen of lotgenotencontact (bijv. Transvisie, Genderpraatjes, Regenboogloketten).
  • Overweeg praktische stappen die al wél mogelijk zijn, zoals logopedie, ontharing, kleding of expressie.

Waar kun je praten of steun vinden?

Handvatten voor hulpverleners en zorgorganisaties

LHBTI+ patiënten ervaren vaker micro-agressies, alledaagse grapjes of aannames. Die kunnen net zo schadelijk zijn als openlijke discriminatie.

Checklist en handvatten voor hulpverleners:

  • Herken diversiteit: ga niet uit van standaard gezinssamenstellingen of heteroseksualiteit.
  • Stel open vragen: zeg bijvoorbeeld “heb je een partner?” in plaats van “heb je een vriend/vriendin?”.
  • Gebruik inclusieve taal: respecteer naam en voornaamwoorden, ook in correspondentie en systemen.
  • Zorg voor inclusieve formulieren: geef ruimte voor meer opties dan “man/vrouw”.
  • Beleid rond veiligheid: bied duidelijke keuzes in kleedruimtes en toiletten en maak afspraken zichtbaar.
  • Let op minderheidsstress: klachten kunnen verergeren door discriminatie of uitsluiting.
  • Verdiep je: volg trainingen en gebruik tools (Movisie, Rutgers, Roze Loper).
  • Organiseer deskundigheid: zorg dat personeel regelmatig scholing krijgt.
  • Aanspreekpunt diversiteit: wijs een verantwoordelijke aan en neem feedback serieus.
  • Werk met keurmerken: zoals de Roze Loper, dat helpt om structureel inclusieve zorg te bouwen.

Scholing en verdieping voor zorgverleners

LHBTI+ sensitiviteit is een basisvoorwaarde voor goede zorg. Er zijn verschillende gratis of laagdrempelige trainingen, e-learnings en toolkits:

Wat kunnen naasten doen?

Als ouder, partner of vriend kun je ook zorgen of vragen hebben.

  • Steun: laat merken dat iemand zichzelf mag zijn.
  • Samen naar zorg: ga mee naar huisarts, GGD of specialist als dat steun biedt.
  • Zoek steun voor jezelf: via oudergroepen of Regenboogloketten kun je ervaringen delen.

Wat is belangrijk in de zorg voor LHBTI+ ouderen?

Veel LHBTI+ ouderen hebben een groot deel van hun leven in een minder veilige omgeving doorgebracht. Sommigen gaan bij opname in een woonzorgcentrum of ziekenhuis opnieuw “terug de kast in” uit angst voor afwijzing.

Organisaties en professionals kunnen dit voorkomen door:

  • Actief aandacht te besteden aan seksuele- en genderdiversiteit,
  • Expliciet te vragen naar wensen rond intimiteit en relaties,
  • Duidelijke signalen te geven dat diversiteit welkom is (posters, activiteiten, taalgebruik),
  • Roze-vriendelijke activiteiten en ondersteuningsgroepen te organiseren,
  • Gebruik te maken van initiatieven zoals de Roze Loper.

Waarom is intersectionaliteit belangrijk?

Niet iedere LHBTI+ persoon maakt hetzelfde mee. Wat je ervaart, hangt bijvoorbeeld af van je achtergrond, geloof, beperking, neurodiversiteit of migratieverhaal. Soms komen deze dingen samen, waardoor iemand meer kans heeft op discriminatie of uitsluiting. Een biculturele transgender oudere kan daarom heel andere ervaringen hebben dan een witte jongvolwassene. Het is belangrijk om die verschillen te zien en, wanneer nodig, door te verwijzen naar hulp die goed aansluit bij iemands situatie.

Waar kun je terecht?

Regionaal

Landelijk en thematisch

Extra tips en tools voor professionals

  • Movisie – online trainingen: Jong en transgender, LHBTI+ ouderen, biculturele LHBTI+ personen, cliënten met een beperking.
  • KIS – tools tegen discriminatie (checklists, leernetwerken, omstanderinterventies).
  • Youtube kanaal Roze in wit. Op dit kanaal staan verschillende informatieve video’s waarin meer informatie te vinden is voor hulpverleners in de zorg inclusief bejegening en lhbti+ sensitiviteit, om zo een veilige plek te creeeren voor LHBTI+ers 
  • Toolkit: Komt een mens bij de dokter. Als zorgverlener rekening houden met diversiteit in sekse, gender en seksuele oriëntatie. Deze 5 stappen bieden praktische informatie en handvatten voor zorg- en hulpverleners om rekening te houden met diversiteit in sekse, gender en seksuele oriëntatie.
  • Online Training Movisie: Jong en transgender. Jij kunt als professional een belangrijke rol spelen in het helpen van deze kinderen en jongeren. Door middel van praktijkgerichte opdrachten leer je in de online gratis training Jong en Transgender hoe je gendervraagstukken vroeg kunt signaleren en bespreekbaar maken. Deze module van gaat over kinderen in de leeftijd van 2 tot 18 jaar.
  • De Roze Loper. De Roze Loper heeft als doel de sociale acceptatie en inclusie van LHBTI’s in zorg- en welzijn instellingen te bevorderen. De Roze Loper is een officieel keurmerk, dat wordt uitgereikt na een traject dat leidt naar sociale acceptatie van seksuele diversiteit in de zorg- gevolgd door een audit door een onafhankelijke Certificerende Instelling. Cliënten voelen zich bij een Roze Loper organisatie meer gezien, voelen zich veilig en geaccepteerd in hun seksuele en genderidentiteit. Daarnaast wordt de Roze Loper organisatie zelf meer inclusief naar minderheidsgroepen in het algemeen. De Roze Loper kan gebruikt worden in woonzorg- en thuiszorginstellingen, in organisaties voor mensen met een beperking, welzijnsorganisaties, GGZ en ziekenhuizen. Lees ook de Toolkit om de aandacht voor seksuele diversiteit, genderdiversiteit en seksediversiteit in zorg en welzijn te vergroten binnen de zorg voor 50+ers.
  • Transgender in de huisartsenpraktijk (E-learning). In deze gratis online cursus krijg je handvatten waarmee jij ervoor kunt zorgen dat al je patiënten, maar in het bijzonder je transgender patiënten, zich welkom en gezien voelen. Zo kun jij ervoor zorgen dat iedereen de zorg krijgt die bij ze past. De E-learning is ontworpen door Rutgers en is onderdeel van de Toolkit Komt een mens bij de dokter van de Alliantie Gezondheidszorg op Maat. De Toolkit helpt zorgverleners rekening te houden met diversiteit in sekse, gender en seksuele oriëntatie.
  • Educatie queer health care: Treat it Queer offers trainings and lectures for health care professionals and people interested in queer health. These can be developed on-demand and designed specifically for your target group.
  • De regenboogrotonde: Een initiatief in Nijmegen om de zorg LHBTI+ inclusief en sensitief te maken. In het document zijn tips en tricks te vinden en ook een verwijzing naar verschillende plekken waar je je als hulpverleners verder kunt scholen en verdiepen.

Slot

Of je nu LHBTI+ bent, naaste of professional: iedereen heeft recht op veilige en inclusieve zorg. Door respect, kennis en samenwerking kan de zorg een plek zijn waar diversiteit wordt gezien, erkend en gewaardeerd. Samen zorgen we ervoor dat niemand zich buitengesloten hoeft te voelen in de zorg.